Genel,  Hemşirelik

MASKE KÜLTÜRÜ, COVİD-19 ve ARDINDAKİ HER ŞEY

Uzm. Hem. Öznur Tuğba ÇELEBİ

Korona virüs salgını ile birlikte hayatımıza giren ‘maske’ kavramını ele alacağım bu yazıda. Maske popüler bir araç haline geldi. Peki çoğu kişinin hayatına yeni giren ‘maskenin’ ardında neler var?

Birkaç grup için maske kullanımı hayatın ayrılmaz bir parçası. Bu grubun başında elbette ki sağlık profesyonelleri geliyor. 2020 yılı boyunca telefon, cüzdan ve anahtar üçlüsünün yanında kendine yer edinen maske, biz sağlık profesyonelleri için hayatımın her zaman en önemli parçasıydı. Maske çoğuna göre, sadece bir objeden ibaret. Sağlık profesyonelleri içinse, mesleği yerine getirirken mevcut enfeksiyonlardan korunmak için önemli bir araç. Söz edilmesi gereken bir başka grup ise immün sistemi baskılandığı için belki de küçük yaşlardan itibaren maske ile yaşamaya mahkûm olan hastalar. Özellikle onkolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan immünosüpresif ajanlar nedeniyle, hastalar enfeksiyonlardan korunmak için maske kullanıyorlar. Şu anda herkesin bir esaret gibi gördüğü maskenin ardında, bazılarının hayatı var.

Maskeler her zaman hayatımızın bir parçası oldular aslında. Maskenin kelime anlamına baktığımızda; ‘genel anlamıyla boyalı karton, kumaş, deri veya plastikten yapılan ve başkalarınca tanınmamak için yüze geçirilerek kullanılan yapma yüz’ olarak açıklandığını görüyoruz (Türk Dil Kurumu). Ayrıca teknik anlam olarak ‘bir şeyden korunmak için özel olarak yapılıp yüze geçirilen gereç.’ olarak karşımıza çıkıyor (Wikipedia). Günümüz dünyasında maskenin ardında, sıklıkla kullandığımız bir anlam daha var. ‘Gerçek duyguları veya bir şeyin gerçek görünüşünü gizleyen aldatıcı görünüş, davranış.’ Fransızca ‘masqué’ teriminden gelen kelime; Latince’ de hayalet anlamına gelen ‘mascus’ ve Arapça’ da soytarı anlamına gelen ‘maskara’ kelimelerine da karşılık veriyor. Salgın döneminde maskelerin ardında kalmış nice farklı öyküler, farklı karakterler, sağlık çalışanlarının yaşam mücadelesi, hayalete dönen sosyal ilişkiler ya da maskelere olan ihtiyacı sömürerek kaba tabirle soytarılık yapanlar yok mu?

17. yy da Avrupa’ da veba vakalarına bakan hekimlerin giydiği maske ve kostüm örneği. (KAYNAK: HİSTÓRİA ILUSTRADA

Bulaşıcı hastalıklardan korunma ihtiyacı, tıbbın anlaşılmaya başlandığı ilk zamanlardan beri süregelen bir durum. Maskelerin bakteri ve virüslerin havada kalmasıyla solunum yoluyla diğer hastalara bulaştığı fark edildiğinde ağız ve burnun örtülmesi için maskeler kullanılmaya başlandı. 17-18. yy’ da tüm dünyayı kasıp kavuran hıyarcıklı veba (kara ölüm) salgını ile hekimler garip kıyafetler giymeye başladılar. Amaçları başkaydı. Kötü ruhlar tarafından bir cezalandırma olarak görülen veba için, hekim olduklarını belli eden bir sakınma yöntemi sağlamak amacıyla seçmişlerdi maskeleri. Hatta bazı kaynaklarda hekim rolüyle halkın yanına inenlerin, hekim değil fırsattı ve mezar soyguncusu oldukları tarif edilir. (Bir kitapta ve bir belgeselde görmüştüm.) Kuş gagalı maskeler daha sonra kaynaklarda “Hieronymus Bosch maskesi” olarak anılmaya başladılar.

2014 yılında Güney Bohemya’ da geleneksel bir kostüm için şeytan kıyafeti ve maskesi ile gösteri yapan bir adam. (KAYNAK: Onedio).

Dünya’ da bugüne kadar gelen birçok salgının ilk muhatabı olan Çin’ de maske önemli bir araç olarak karşımıza çıkıyor. Ayrıca ülkede hava kirliliği nedeniyle güvenlik önlemi olarak özel tasarlanmış maskeler birer aksesuar olarak kullanılıyor. Bunun yanında maskelerin tarihi ve kültürel bir yönü de var. Bazen bir tepki sembolü olarak kullanılabiliyor. Bujumbara’ da protestoda, Almanya’ da festivallerde, G20 zirvesinde küresel çağrı amacıyla, Güney Bohemya’ da gösteri sırasında, Londra’ da başka bir protestoda ya da birçok Güney Afrika toplumunda atalarından kalan özel törenlerde saygı amacıyla kullanılabiliyor.

İngiltere’nin Bristol şehrinde İnci Küpeli Kız grafitisine yapılan 2020 güncellemesi. (KAYNAK: En Brichall / GETTY İmages)

Korona virüs salgınına gelene kadar maskeler şekil değiştirmiş olsa da bugün modern tıbbın getirisi olarak, her maske niteliğine uygun olarak kullanılabiliyor. Kaynağın ve maddi süreçlerin bu kadar gelişmiş olduğu çağımızda ülkelerin uygun maskeleri bulamamaları çok garip değil mi? Ayrıca krizi fırsata çevirmek mantığını yanlış kavrayan zihinlerin, merdiven altı üretimler yaparak sağlıksız maskeleri piyasaya sürmeleri hangi kültür ile açıklanabilir? Hastanede sürekli maske takarak çalışan biz sağlık profesyonellerinin ve kanser olan çocukların hayatlarını maskenin gölgesinde geçirmelerinin yanında, sadece 1-2 yıl maske takamayan insanların algılarını nasıl açıklayacağız? Açıklayamayız elbet. Tek söyleyebileceğim ‘gerçek kahramanlar maske takar.’ Çizgi roman devleri Marvel ve DC firmasının süperkahraman evreninden gerçekliğin içine yaptığı göndermelerin görsellerini de bırakarak öforik olan bu yazıyı sonlandırıyorum. Sağlık dolu, insanların içinden gelenleri egolarına teslim etmeden yapabildikleri, maskelerin arkasına yüreklerin saklanmadıkları bir yıl olması ümidiyle…Bu yazı görevini her zaman özveri ile yerine getiren tüm sağlık profesyonellerine adanmıştır. Sevgiyle kalın.

Marvel Comics şirketinin Korona virüs sebebiyle 2020 hemşirelik yılına özel çıkarttığı Vitals isimli çizgiroman dergisi. (KAYNAK: Marvel)

KAYNAKLAR

Yazar ekibimiz:

konuk_dilara

Dilara GÜZEY

Hemşire

konuk_dilnaz

DİLNAZ CANPOLAT

Uzman

Hemşire

eda yılmaz0

EDA YILMAZ

Öğrenci

Hemşire

büşra gül

Büşra GÜL

UZMAN

HEMŞİRE

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir