Genel,  Hemşirelik

HEMŞİRELİKTE BAKIM KAVRAMININ AHLAKİ BOYUTU

Uz. Hem. Öznur Tuğba ÇELEBİ

Bakım kavramı hemşirelik için, temel kavramlardan biri olup pek çok kavramsal boyutta incelenebilmektedir. Bakım sadece ‘bakmak’ olarak değerlendirildiğinde, bu kavram  son derece sığ kalır. Kavramın tüm açılardan ele alınarak, hemşirelik bilimi ve felsefesi ile bağdaştırılmasıyla gerçek anlamı ifade edilebilir.

Temel öğesi insan olan bakımın belirli temel ilkeler ile inşa edilmesiyle, fayda sağlanabilir. İnsanın olduğu her yerde fayda sağlamak amacı güdülerek, belirli etik ilkeler ışığıyla ola çıkılması gerekir. Hemşirelik alanında yer alan bakım kavramı, hem mesleğin içerisinde özgün bir yapı almış hem de ahlaki bir boyuta ulaşmıştır. Hemşireler verdikleri bakımın ahlaki boyutunun farkında olarak gerçekleştirmelidirler. 

Sözlük anlamına göre bakım kavramı ‘bakmak’ anlamında ifade edilirse, hemşirelik mesleğinde temellenen gerçek anlamı yansıtılamaz. Bakmak istem dışı gerçekleşerek, görüşümüzü bir yöne çevirmek ile sınırlı kalır. Oysa ‘bakım işi’ birçok kompleks anlam içererek hemşirelik mesleğinin en temel yapı taşı haline gelmiştir. Bakım kavramını sözlük anlamından yola çıkarak ‘birinin gereksinimlerini üstlenmek” olarak ele alırsak, işin içine gereksinimleri üstlenilen bir birey girmiş olur. Birey yani insan söz konusu olduğunda ise, yapılan bu işin değeri artmaktadır. 

Bakım işinde, gereksinimleri karşılanan ve bu gereksinimleri karşılayan iki taraf, taraflar arasında da bir ilişki ortaya çıkmaktadır. İlişkiyi oluşturan eylemler, öğesi insan olduğundan belirli etik kurallar ile çevrelenmelidir. Bakımda bahsedilen ilişki, tarafları eylemlerin sonucunda olumlu ya da olumsuz olarak etkileyebilir. Bu nedenle ahlak felsefesi olarak kabul edilen etik, bakımdan doğan kişiler arası ilişkinin bir parçasıdır. Ortaya çıkan etik boyutlu ilişki sisteminde bir başka nokta ise güç dengesidir. Çünkü bakım verilen kişi bağımlı konumdadır. Bakımı yapılan kişi sağlığını, bedenini ve en mahrem yönlerini bakım veren kişiye emanet eder. Yani bakım veren kişiye güvenir. Bakım veren kişi ise kendisine bağımlı olunan kişi ve güven duyulan kişi konumuna geçer. Güven, kırılgan ve istismar edilmeye müsait bir kavramdır. Korunması için ve güç dengesinin sağlıklı kurulması için, ahlaki sınırlar devreye girer. 

Tüm insanlar hayatlarının bir döneminde bakım alıcı konuma geçebilirler. Çocukluk döneminden başlayarak güç dengesinin tarafları değişiklik gösterebilir. İnsanlar güç dengesinde tarafları değişse de doğuştan bazı ortak haklara sahiptirler. Kişinin temel gereksinimleri doğuştan kazanılan haklar ile doğrudan ilişkilidir. Haklar ile birlikte yükümlülükler ortaya çıkar. İnsani hakları, bakım kavramı içerisinde değerlendirirken ortaya çıkan temel gereksinimler, getirdiği yükümlülükler yönünden ahlaki bir sorumluluğa dönüşmektedir. Görüldüğü gibi insanın hayatının her aşamasında ortaya çıkan ‘bakım kavramı’ tek bir mesleğe özgü değildir. Ancak maddi kaygılar ve zaman nedeniyle bakım işini herkes üstlenemez. İnsan gereksinimlerine dayanan bakım herkese ait olsa da hemşirelik mesleğinin bir öğesi olmasıyla benzersizdir.

Peki, hemşirelik bakımı neden benzersizdir? Öncelikle insan öğesini içerdiği için değerlidir. Taraflar arasında belirli bir güç dengesi sağlanarak, bağımlı kişi suistimal edilmeden sürdürülmektedir. Bu açıdan hemşirelik bakımında bireyin belirli bir aktivite yönünden bağımlı olması, hemşirelik modellerinde bakımın içeriğini belirlemektedir. Sürdürülen bakım gereksinimi taraflar arasında bir güven ilişkisiyle yürütülür. Hemşirelik bakımı alan birey, hemşiresine güven duyar. Bakım sürdürülürken insanın doğuştan sahip olduğu haklar korunur. Hemşirelik bakımı ayrıca profesyonel bir biçimde hemşirelik bilgisi ve özelleşmiş beceriler ile gerçekleştirilir. Sadece vicdani yükümlülüğe değil; bilim ve felsefeye dayanır. Sanat yönüyle insana dokunur. Tüm bu eylemler gerçekleştirilirken ahlaki boyutu ele alınarak, belirli etik kurallar çerçevesinde hemşirelik bakımı gerçekleştirilir. 

 

Kaynak:

Dinç, L. (2010). Bakım kavramı ve ahlaki boyutu. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 74-82.

Gül, Ş. (2019). Bakım kavramı ışığında hemşirelik bakımı ve etkileyen faktörler. ACU Sağlık Bil Dergisi, 10(2), 129-134.

 

Yazar ekibimiz:

konuk_dilara

Dilara GÜZEY

Hemşire

konuk_dilnaz

DİLNAZ CANPOLAT

Uzman

Hemşire

eda yılmaz0

EDA YILMAZ

Öğrenci

Hemşire

büşra gül

Büşra GÜL

UZMAN

HEMŞİRE

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir