Genel

Hemşirelik ve Yapay Zeka Örnekleri

Uz. Hem. Öznur Tuğba ÇELEBİ

Teknoloji gelişirken hemşirelik uygulamaları da her meslek gibi bundan nasibini alıyor. Henüz bizlere uzak görünse de oldukça yakınımızda duruyor. Yapay zekayı doğru ilişkilendirebilmek için, olayların içinde olmak gerekiyor. Yakından baktığımızda teknolojinin bir ‘öcü’ olmadığını ve tam yanı başımızda kullanacağımız bir araç olduğunu fark edeceksiniz. Gelin şimdi yapay zekaya biraz daha yakından bakalım.

Yapay zeka,  ‘insanların düşünme yoluyla gerçekleştireceği bir şeyi gerçekleştirebilen makineler’i tanımlamak üzere kullanılan bir terimdir. Sadece bir terim olmamakla birlikte, insan aklının nasıl çalıştığını gösteren bir kuram olarak da kabul edilmektedir.

İlk olarak 1956’da Birleşik Devletler Dartmouth Konferansında bahsedilen yapay zeka, uzun yıllardır bilim dünyasının bir konusu haline gelmiştir. Temelde yapay zeka çalışmalarından beklenen, insanların düşünme yeteneğini bilgisayarlar aracılığı ile kopyalamaktır. Burada amaç belirli ölçüde bilgisayarlara öğrenme yeteneği kazandırabilmektir. Bu nedenle sıklıkla ‘makina öğrenmesi’ terimini yapay zeka ile birlikte kullanırız.

SAĞLIK ALANINDA YAPAY ZEKA KULLANIMI

Sağlık hizmetlerinde bilgi teknolojisi gelişimi çeşitli çözümler ve yenilikçi yaklaşımlarla hızla ilerlemektedir. Yapay zeka yöntemlerinin yeterliliği tıbbın neredeyse her alanında araştırılmıştır ve uygulanma potansiyeline sahiptir. Sağlık alanında genel yapılan çalışmalara baktığımızda; Yapay Sinir Ağları (YSA)  ve Genetik Algoritmalar sıklıkla kullanılmaktadır.

Özellikle tanılama çalışmalarında yapay zekadan faydalanıldığını görüyoruz. Akut apandisit, ateroskleroz ve koroner arter hastalıkları için tanı koyma, artrit ve osteoporoz riski değerlendirme gibi testlerde makina öğrenmesinden faydalanılmaktadır. Tedavi öncesinde daha doğru bir tanılama için yürüme bozukluğu ve baş ağrılarının sınıflandırılması, oral veya orofarenjiyal kanser tedavisinde değerlendirme ve analiz gibi alanlarda yapay zekadan faydalanılmaktadır.

Cerrahi alanda yapay zekanın kullanıldığı en bilindik örnek da Vinci Robotik Cerrahi robotudur.

Bu robot cerrahların hassasiyetini ve doğruluğunu arttırır. Ameliyathanede hemşirelerin sorumluluklarını azaltır. Amerika Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) 2000 yılında verdiği onayla kalp ve damar cerrahisi ameliyatlarında kullanılmaya başlanmasından sonra bugüne kadar yaklaşık 8 milyondan fazla operasyon gerçekleştirilmiştir.

Sadece cerrahi alanda değil, eczacılık hizmetlerinde de yapay zekanın kullanımı geliştirilmektedir. buna en iyi örnek; IV Room olarak verilebilir. Bu sistem sayesinde hastanelerde IV solüsyonlarını ve torbaları güvenilir ve doğru bir şekilde hazırlamak için tasarlanmış tam otomatik bir IV birleştirme sistemidir.

Sağlık bakımında yapay zeka yardımı ile oluşturulmuş robotlar kullanılmaktadır. Robinson ve arkadaşlarının 2013’de yaptıkları çalışmada Yeni Zelanda’da yatılı bir huzurevinde ve hastanede, refakatçi robot olan Paro’nun yaşlı bireylerin üzerindeki psikososyal etkilerin araştırmak amacıyla randomize kontrollü olarak yapılmıştır. Hastane ve huzurevinde bakım gören 40 kişi ile gerçekleştirilen çalışmada bireyler Paro robotu ile desteklenen deney grubu ve normal bakım süreçleri gören kontrol grubuna ayrılmıştır. 12 haftalık bir takip süreci boyunca, bireyler asistan psikiyatrisler tarafından sosyal davranışlarına ilişkin gözlenmiştir. Gözlem sonucunda, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, deney grubundaki bireylerin yalnızlıklarında önemli düşme görülmüştür.

Yine Ortiz-Catalan ve arkadaşlarının 2016’da yaptıkları bir çalışmada ise, uzuv ampütasyonu geçen hastalardaki inatçı fantom ağrı tedavisi için makine öğrenimi ve artırılmış gerçeklik ile hazırlanan uygulamanın etkinliğini değerlendirmek için klinik çalışma olarak yapılmıştır. Üst ekstremite amputasyonu ve bilinen kronik inatçı fantom ekstremite ağrısı olan, 4 hastanedeki 14 hasta ile çalışılmıştır. Hastalar makine öğrenimi, artırılmış ve sanal gerçeklik ve ciddi oyunlar kullanılarak 12 seans fantom motor uygulamasını kullanmışlardır. Uygulamalarda ağrı ölçekleri kullanılmış, ilaç kullanımı ve protezlerdeki değişiklikler de takip edilmiştir. 12 seanstan sonra, hastalar fantom uzuv ağrısının tüm ölçümlerinde istatistiksel ve klinik olarak önemli gelişmeler göstermiştir. Uyku ve günlük yaşam aktivitelerinde anlamlı derecede iyileşme görülerek, ilaç kullanımı azalmıştır.

HEMŞİRELİKTE YAPAY ZEKA KULLANIMI

Yapay zeka, hemşirelikte de son yıllarda kullanılabilir bir seçenek olarak gözükmektedir. Tedavi planlarının hazırlanmasından tekrarlayan işlerin kolaylaştırılmasına ve ilaçların oluşturulmasına kadar birçok alanda kullanılmaktadır. İnsan hareketlerini taklit edebilen bir robotun, klinik kararlar verebilen yapay zeka ile programlanması klinik ortamlarda hemşirelik mesleği için kullanılabilmektedir. Hemşirelikte, düşük kaliteli robotlardan yapay zekalı yüksek kaliteli teknolojiler, insan sağlığı ve bakımında devrim yaratarak hemşirelik uygulamalarını değiştirmiştir.

Jiang ve arkadaşlarının 2021’de yayınladığı sistematik derleme çalışmasında, yapay zeka ve makina öğrenmesi teknolojilerinin basınç yarası yönetiminde kullanımına ilişkin literatür taranmıştır.  İki bağımsız araştırmacı tarafından 32 araştırma sonuçları değerlendirilmiştir. Profesyonel hemşirelerin küresel yetersizliği ve basınç yarası ile ilgili bilgi eksikliği göz önüne alındığında, makina öğrenmesi teknolojileri ön saftaki klinisyenler üzerindeki yükü önemli ölçüde azaltacak ve bakım kalitesinin iyileştirilmesine yardımcı olacağı sonucuna varılmıştır.

Bu makalelerden 12 tanesi risk faktörlerini belirlemek için makine öğrenimi teknolojilerini kullandıklarını, 11’i  basınç yarasını tanımada ve 9’u doku sınıflandırması için görüntü analizinde makine öğrenmesini kullandıklarını bildirmiştir.

HEMŞİRELİKTE ÖRNEKLER

Robear (2015)

Bir hastayı yataktan tekerlekli sandalyeye kaldırma veya ayağa kalkabilen ancak ihtiyacı olan bir hastaya yardım sağlama gibi görevleri yerine getirebilen yeni bir deneysel hemşirelik bakım robotudur.

Cody (2010)

Hastalara yatak banyosu verir. Bir lazer mesafe bulucu ve bir kamera kullanarak vücudun hangi bölümünü temizlemesi gerektiğini belirler.

PEPPER ROBOT

 

Pepper Robotlar, bir kamera yardımıyla insanların duygu durumlarını, insan sesini, cinsiyetini, çocuk olup olmadığını algılamakta ve 20 farklı dil konuşabilmektedir. Hastanelerde Ziyaretçileri karşılamakta, onları hastane içinde gitmek istedikleri yere kadar götürmekte, sorularını cevaplamakta, hastanın yatacağı odaya, hastaneye oryantasyonu için gerekli bilgileri vermektedir.

NAO ROBOT

Hastanelerde özellikle pediyatri ve geriatri servislerinde hastaların rehabilitasyonunda, onları motive etmek için kullanılmaktadır. Hastalarla sohbet eden, onların sorularına cevap veren, esprileri anlayan, yeni şeyler öğrenebilen bu robotlar sosyal robotlardır.

ROBOT TUG

TUG otonom robot, hastanede 7/24 depo ve klinik malzemeleri hareket ettirerek çalışır. Personelin hasta bakımına odaklanmasını sağlamak ve lojistiğin genel verimliliğini artırmak amaçlı tasarlanmıştır. 

Yapay zeka kavramının hemşirelik açısından son yıllara kadar gelişmemesinde temel sebep bu yeni teknolojilerin entegrasyonunda özellikle uygulama kısmında zorluklarla karşı karşıya kalınmasıdır. Çünkü yapay zeka hemşirelik mesleği için bazı dezavantajlara sahiptir. Özellikle hasta mahremiyeti, etik problemler ve mesleğin uygulanması açısından insan dokunmak konusundaki tartışmalar sebebi sıralanabilir. Fakat burada yapay zeka kavramına sadece robot olarak bakmamak gerekir. Yardımcı uygulama bazında değerlendirildiğinde mesleki süreçlerin hızlanmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca teknik ve karmaşık terimler, mühendislerin hemşireliğim doğasını bilmemesi gibi nedenlerin çözülmesi gerekmektedir. Bu yüzden hemşirelerin bireysel olarak yapay zekaya olan ilginin artması ve eğitimlerin desteklenmesi bu yolda seyirci olmak yerine, üretici konuma geçmemizi sağlayacaktır. Biraz düşünün, siz olsanız yapay zeka ile mesleki olarak ne yapardınız?

KAYNAKLAR:

  1. Altınok Ersoy, N. (2019, Ekim). Yapay zeka ve hemşirelik. 3rd International Symposium on Multidisciplinary Studies and Innovative Technologies. (Sözel bildiri). Ankara. 
  2. Şendir, M. Şimsekoğlu, N. Kayan, A. & Sümer, K. (2019). Geleceğin teknolojisinde hemşirelik. SBÜ Hemşirelik Dergisi 1(3), 209-214.
  3. Robinson, H., Macdonald, B., Kerse, N., & Broadbent, E. (2013). The psychosocial effects of a companion robot: a randomized controlled trial. Journal of the American Medical Directors Association, 14(9), 661–667. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2013.02.007
  4. Ortiz-Catalan, M. Guðmundsdóttir, R. A. Kristoffersen, M. B. Zepeda-Echavarria, A. Caine-Winterberger, K. Kulbacka-Ortiz, K. & Hermansson, L. (2016). Phantom motor execution facilitated by machine learning and augmented reality as treatment for phantom limb pain: a single group, clinical trial in patients with chronic intractable phantom limb pain. The Lancet, 388(10062), 2885-2894.
  5. Jiang, M., Ma, Y., Guo, S., Jin, L., Lv, L., Han, L., & An, N. (2021). Using Machine Learning Technologies in Pressure Injury Management: Systematic Review. JMIR medical informatics, 9(3), e25704. https://doi.org/10.2196/25704

Yazar ekibimiz:

DSC_0584_1

ÖZNUR ÇELEBİ

PLATFORM

KURUCUSU

&

UZMAN

HEMŞİRE

dilo (2)

Dilara GÜZEY

Hemşire

IMG-20181001-WA0018

DİLNAZ CAN-POLAT

Uzman

Hemşire

cropped-logo_yuvarlak_150x150-4.png

EDA YILMAZ

Öğrenci

Hemşire

WhatsApp Image 2021-03-30 at 16.13.46

Derya
kURAK

HEMŞİRE

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir